Με ιδιαίτερη επιτυχία πραγματοποιήθηκε η ημερίδα με τίτλο «Σκλάβοι του Χίτλερ. Η καταναγκαστική εργασία στην Ελλάδα και στο Τρίτο Ράιχ», αναδεικνύοντας τη φρίκη της καταναγκαστικής εργασίας που επέβαλε το ναζιστικό καθεστώς σε χιλιάδες Έλληνες κατά την περίοδο της Κατοχής. Η εκδήλωση φιλοξενήθηκε την Τετάρτη 10 Δεκεμβρίου στο αμφιθέατρο «Κορδάτος» του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας και προσέλκυσε έντονο ενδιαφέρον από το κοινό, φοιτητές, ερευνητές και πολίτες, επιβεβαιώνοντας τη σημασία του θέματος και την ανάγκη δημόσιου διαλόγου γύρω από τα «δύσκολα» ιστορικά παρελθόντα.
Η ημερίδα οργανώθηκε από το Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας (ΙΑΚΑ) του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας σε συνεργασία με την Ομάδα Προφορικής Ιστορίας Βόλου (ΟΠΙΒΟ) και αναπτύχθηκε σε τρεις θεματικές συνεδρίες. Μέσα από τεκμηριωμένες εισηγήσεις, παρουσιάστηκαν άγνωστες ή λιγότερο φωτισμένες πτυχές της καταναγκαστικής εργασίας τόσο στην κατεχόμενη Ελλάδα όσο και στο Τρίτο Ράιχ, οι μηχανισμοί επιστράτευσης και κράτησης, το κοινωνικό προφίλ των ομήρων, αλλά και η μεταπολεμική σιωπή που σκέπασε τις εμπειρίες τους.
Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στη μνήμη και στη σύγχρονη αξιοποίησή της μέσα από μουσειακές εκθέσεις, μαρτυρίες και ψηφιακά εργαλεία, συνδέοντας την ακαδημαϊκή έρευνα με τη δημόσια ιστορία. Το σύνολο των παρεμβάσεων συνέθεσε μια πολυεπίπεδη αφήγηση, η οποία ανέδειξε την καταναγκαστική εργασία ως κρίσιμο πεδίο ιστορικής γνώσης και συλλογικής μνήμης.
(Σημειώνεται ότι ο χρόνος δίπλα από κάθε όνομα εισηγητή είναι αυτός στο video όλης της εκδήλωσης που παρατίθεται με σύνδεσμο στο τέλος του κειμένου).
Η πρώτη συνεδρία αφορούσε την καταναγκαστική εργασία στην κατεχόμενη Ελλάδα.
Η Μαρία Καβάλα (0:06:00), επίκουρη καθηγήτρια στο Τμήμα Πολιτικών Επιστημών του Α.Π.Θ., εστίασε στην καταναγκαστική εργασία Εβραίων και Χριστιανών στη Θεσσαλονίκη. Παρόλο που η γενικευμένη πολιτική επιστράτευση πολιτών έμεινε ανενεργής χάρη και στις κινητοποιήσεις του ΕΑΜ, οι Ναζί επιστράτευαν Εβραίους πολίτες μέσα από τα γκέτο, αλλά και χριστιανούς μέσα από φυλακές και μπλόκα.
Η Γιώτα Γκάτσιου (0:28:43), υποψήφιο διδάκτωρ στο Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Α.Π.Θ., παρουσίασε την έρευνα που εκπονεί υπό την επίβλεψη του Στράτου Δορδανά, αναπληρωτή καθηγητή στο ίδιο τμήμα. Η εργασία αυτή αφορά άγνωστες πτυχές της λειτουργίας του στρατοπέδου Παύλου Μελά της Θεσσαλονίκης, ιδίως ως προς την αποστολή κρατουμένων σε έργα καταναγκαστικής εργασίας υπό την εποπτεία των Ταγμάτων Ασφαλείας. Ανάμεσα τους βρίσκονταν και Γιουγκοσλάβοι κρατούμενοι.
Η δεύτερη συνεδρία αφορούσε την καταναγκαστική εργασία στο Τρίτο Ράιχ.
Η Ρίκη Βαν Μπούσχοτεν (1:28:16), ομότιμη καθηγήτρια του Παν. Θεσσαλίας και μέλος της ΟΠΙΒΟ, παρουσίασε την έρευνα της ομάδας για τους Μαγνησιώτες που εκτοπίστηκαν στο Τρίτο Ράιχ, στην οποία βασίστηκε η έκθεση «ΣΤΑ ΣΥΡΜΑΤΑ». Αφού συζήτησε το θέμα της σιωπής που κάλυψε το θέμα, παρουσίασε το κοινωνικό προφίλ των 235 ομήρων που παρουσιάζονται στην έκθεση, το χρονοδιάγραμμα των συλλήψεων και των αποστολών κρατουμένων στη Γερμανία και τα είδη στρατοπέδων στα οποία κρατήθηκαν.
Ο Ιάσωνας Χανδρινός (2:07:15), επιστημονικός συνεργάτης του Πανεπιστημίου του Regensburg, παρουσίασε στοιχεία για τον συνολικό αριθμό εργατών στη Ναζιστική Γερμανία και για τις αποστολές πολιτικών κρατουμένων στο Τρίτο Ράιχ. Στη συνέχεια μας μίλησε για τη νέα του έρευνα που αφορά τους Έλληνες κρατούμενους στο Μαουτχάουζεν, ένα από τα μεγαλύτερα και πιο σκληρά στρατόπεδα του Τρίτου Ράιχ. Οι περισσότεροι ήταν Κρητικοί.
Η συνεδρία αυτή ολοκληρώθηκε με την ομιλία της Αννίτας Παναρέτου (2:37:25), φιλόλογου και συγγραφέα. Παρουσίασε την πολυετή έρευνά της για τις γραπτές μαρτυρίες ομήρων που εκτοπίστηκαν σε στρατόπεδα της φασιστικής Ιταλίας και της ναζιστικής Γερμανίας. Τις μαρτυρίες αυτές, συχνά δυσεύρετες ή και ανέκδοτες, συνολικού όγκου 9.500 σελίδων, εντοπίστηκαν κυρίως σε παλαιοβιβλιοπωλεία. Η έρευνα παρουσιάζεται και στο βιβλίο της με τίτλο «Συμπληρώνοντας τη μνήμη του κόσμου» που κυκλοφόρησε το 2020.
Η τρίτη και τελευταία συνεδρία είχε ως θέμα τη μεταφορά και την αξιοποίηση της ιστορικής γνώσης για την καταναγκαστική εργασία στη δημόσια ιστορία,
Η Μάρλεν Μούλιου (3:14:37), επίκουρη καθηγήτρια Μουσειολογίας στο Ε.Κ.Π.Α, ξεκίνησε την ομιλία της παρουσιάζοντας ορισμένα σημαντικά παραδείγματα επιβραβευμένων μουσείων που οργάνωσαν εκθέσεις γύρω από «δύσκολα παρελθόντα» με θέμα την καταναγκαστική εργασία. Στη συνέχεια μίλησε για τον τρόπο που μεταπτυχιακοί φοιτητές του ΠΜΣ «Νοηματικός Σχεδιασμός Εκθέσεων» συνέβαλαν, υπό την καθοδήγησή της, στην εκπόνηση της μουσειολογικής μελέτης της έκθεσης «ΣΤΑ ΣΥΡΜΑΤΑ», σε συνεργασία με την ΟΠΙΒΟ. Μετά μίλησαν και δύο από τις φοιτήτριες αυτές, η Μαίρη Τρουπή και η Δήμητρα Πελέκη.
Η ημερίδα έκλεισε με την ομιλία της Ιουλίας Πεντάζου (3:39:27), επίκουρης καθηγήτριας του Τμήματος Πολιτισμού και Δημιουργικών Μέσων και Βιομηχανιών, του Παν. Θεσσαλίας. Παρουσίασε τη δομή, τη φιλοσοφία και το περιεχόμενο της ψηφιακής πλατφόρμας της έκθεσης «ΣΤΑ ΣΥΡΜΑΤΑ» που κατασκευάζεται από το Εργαστήριο Πολιτισμού και Ψηφιακών Μέσων που διευθύνει.