Ένα τριήμερο αφιερωμένο στην ιστορία, τη μνήμη και τη συλλογική ευθύνη
Για τρίτη συνεχόμενη χρονιά, το Τρίκερι γίνεται τόπος συνάντησης ανθρώπων που πιστεύουν ότι η ιστορική μνήμη δεν πρέπει να ξεθωριάζει με το πέρασμα του χρόνου. Από τις 3 έως τις 5 Ιουλίου, η Ομάδα Προφορικής Ιστορίας Βόλου (ΟΠΙΒΟ), σε συνεργασία με τον νεοσύστατο Εκπολιτιστικό και Εξωραϊστικό Σύλλογο Τρικεριωτών «Κίκυνθος» και το Μουσείο Πολιτικών Εξόριστων Αη Στράτη, διοργανώνει για τρίτη χρονιά το τριήμερο εκδηλώσεων αφιερωμένο στις εξόριστες γυναίκες του Τρικερίου.
Μιλώντας στην ΕΡΤ Βόλου, το μέλος της ΟΠΙΒΟ, Μένη Τσίγκρα, εξήγησε ότι η πρωτοβουλία γεννήθηκε από μια απλή αλλά ουσιαστική απορία: «Τι γίνεται τώρα που οι γυναίκες αυτές δεν ζουν πλέον; Συνεχίζουμε αυτές τις εκδηλώσεις;». Όπως είπε, αυτή η σκέψη μετατράπηκε σε δέσμευση. «Αγκαλιάσαμε αυτή την πρόταση με μεγάλη χαρά, πηγαίνοντας όμως και λίγο στα τυφλά, γιατί δεν ξέραμε τι θα προκύψει», σημείωσε.
Η ιδέα ξεκίνησε ύστερα από συζήτηση της Άννας Πιάτου κόρης εξόριστου που είχε βρεθεί στο Τρίκερι ως παιδί, με την Ζωή Ξενάκη, μέλος του Συλλόγου Φυλακισθέντων και Εξορισθέντων Αντιστασιακών. Από εκεί προέκυψε η ανάγκη να μη χαθεί η συνέχεια των εκδηλώσεων που για χρόνια πραγματοποιούσαν οι ίδιες οι πολιτικές εξόριστες.
Η κ. Τσίγκρα τόνισε ότι από την πρώτη στιγμή η ΟΠΙΒΟ δεν ήθελε να οργανώσει μια τυπική, επετειακή εκδήλωση.
«Ένας στόχος που βάλαμε ήταν οι εκδηλώσεις να μη γίνονται αυθημερόν. Θέλαμε να πηγαίνουμε στο νησί, να μένουμε εκεί όπως έμεναν και οι πολιτικές εξόριστες και να δημιουργούνται σχέσεις με τους κατοίκους. Δεν θέλαμε να είμαστε μόνο εμείς που ενδιαφερόμαστε για τη διατήρηση της μνήμης, αλλά να συμμετέχει και η τοπική κοινωνία».
Το αποτέλεσμα, όπως είπε, ξεπέρασε κάθε προσδοκία. «Την πρώτη χρονιά ήταν αναπάντεχη η προσέλευση του κόσμου. Είχαμε πραγματικά εκπλαγεί από την ανάγκη που είχε ο κόσμος να έρθει και να στηρίξει αυτές τις εκδηλώσεις. Μέσα από τις συζητήσεις προέκυψε ένα πολύ σημαντικό αίτημα: να δημιουργηθούν νέες κοινότητες μνήμης. Αυτή ήταν και η δέσμευσή μας, να γίνει αυτή η συνάντηση θεσμός».
Η μνήμη μετά την εξορία
Η φετινή διοργάνωση στρέφει το ενδιαφέρον της σε μια λιγότερο φωτισμένη πλευρά της ιστορίας: στη μνήμη, στην επιστροφή δηλαδή ων γυναικών στους τόπους εξορίας. «Θέλουμε να ασχοληθούμε όχι μόνο με τα βιώματα της εξορίας, αλλά με το τι συμβαίνει μετά. Επιστρέφουν οι γυναίκες στους τόπους μνήμης; Και αν επιστρέφουν, πώς νοηματοδοτούν αυτή την επιστροφή;», ανέφερε.
Η ΟΠΙΒΟ θα παρουσιάσει στοιχεία από τις προφορικές μαρτυρίες που έχει συλλέξει, αλλά και από γραπτά που άφησαν οι ίδιες οι εξόριστες στο βιβλίο επισκεπτών του ξενοδοχείου όπου πραγματοποιούσαν τις ετήσιες συναντήσεις τους.
Παράλληλα, συνεχίζεται η προσπάθεια εντοπισμού άγνωστου αρχειακού υλικού. «Αν υπάρχουν συνεντεύξεις κάπου καταχωνιασμένες ή ημερολόγια που δεν έχουν δει το φως της δημοσιότητας, θα μας ενδιέφερε πάρα πολύ να τα βρούμε», είπε χαρακτηριστικά, σημειώνοντας ότι η ομάδα αναζητά απογόνους πολιτικών εξόριστων και ερευνητές.
Η μνήμη αφορά και τις 5000 γυναίκες
Το πιο σημαντικό εύρημα της φετινής έρευνας αφορά τον ίδιο τον Σύλλογο Πολιτικών Εξόριστων Γυναικών. Όπως επισήμανε η κ. Τσίγκρα, μέσα από τη διπλωματική εργασία της Στ. Φωτοπούλου, διαπιστώθηκε ότι οι ίδιες οι εξόριστες είχαν θέσει έναν ιδιαίτερο όρο στο καταστατικό τους. «Είχαν αποφασίσει να μη γίνονται πολιτικές συζητήσεις μέσα στον Σύλλογο. Ήθελαν να διατηρήσουν την ενότητα όλων των εξόριστων γυναικών“. «Συνήθως μιλάμε για τις γυναίκες που άντεξαν και δεν υπέγραψαν δήλωση. Ωστόσο η μνήμη αφορούσε και τις 5.000 εξόριστες γυναίκες. Γι’ αυτό και η αναμνηστική πλάκα στο μοναστήρι είναι αφιερωμένη σε όλες.»
Αυτό ακριβώς, όπως είπε, αποτελεί και τη φιλοσοφία της ΟΠΙΒΟ.
«Θέλουμε να συνεισφέρουμε σε μια μνήμη συμπεριληπτική και πολυφωνική, όπου θα ενσωματώνονται όλες οι γυναίκες: Οι αγράμματες και οι μορφωμένες, όσες δεν υπέγραψαν δήλωση και όσες δεν άντεξαν, οι γυναίκες των πόλεων και της επαρχίας. Είναι πολύ σημαντικό να κρατήσουμε αυτό το πνεύμα ενότητας που είχαν θέσει οι ίδιες οι πολιτικές εξόριστες».
Ντοκιμαντέρ, εργαστήρια και συλλογική δημιουργία
Το πρόγραμμα ξεκινά την Παρασκευή με την ανακοίνωση της ΟΠΙΒΟ και την προβολή του ντοκιμαντέρ του Νίκου Ασλανίδη, ο οποίος θα βρίσκεται στο Τρίκερι για να προλογίσει ο ίδιος την προβολή.
Το Σάββατο θα πραγματοποιηθεί εργαστήριο δημιουργίας ενός «περιοδικού μνήμης», όπου οι συμμετέχοντες θα αξιοποιήσουν φωτογραφίες, μαρτυρίες και αρχειακό υλικό για να δημιουργήσουν τις δικές τους αφηγήσεις.
«Δεν κάνουμε ένα έργο τέχνης. Κάνουμε ένα περιοδικό μνήμης και εξορίας. Ο καθένας μπορεί να γράψει, να ζωγραφίσει, να δημιουργήσει τη δική του αφήγηση», είπε η κ. Τσίγκρα.
Ιδιαίτερη θέση στο πρόγραμμα κατέχει η συλλογική κουζίνα της Κυριακής, μια δράση που εφαρμόστηκε για πρώτη φορά πέρυσι και, όπως λέει η ίδια, απέκτησε ξεχωριστή σημασία. «Δεν ήταν μόνο ότι φάγαμε όλοι μαζί. Όταν μοιράζεσαι το φαγητό και δύο κουβέντες, εκεί δημιουργούνται οι κοινότητες μνήμης».
Οι συζητήσεις αυτές καταγράφονται και αποτελούν πλέον πολύτιμο ιστορικό υλικό.
“Πέρυσι ακούστηκαν πάρα πολύ ενδιαφέροντα πράγματα, που επηρέασαν ακόμη και τον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζουμε τις επόμενες δράσεις μας. Κάθε φορά προχωράμε με βάση τις ιδέες και τους προβληματισμούς που γεννιούνται μέσα από αυτή τη συλλογική εμπειρία”.
Η φετινή διοργάνωση αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία, καθώς πραγματοποιείται με τη συμμετοχή του νεοσύστατου συλλόγου των Τρικεριωτών.
“Είναι πολύ σημαντικό ότι νέοι άνθρωποι ενδιαφέρονται για την ιστορία του τόπου τους και ότι το θέμα της εξορίας εντάσσεται πλέον οργανικά στην ιστορία του νησιού. Αυτό δείχνει ότι η μνήμη δεν ανήκει μόνο στο παρελθόν. Συνεχίζει να ζει μέσα από τους ανθρώπους που αποφασίζουν να τη διατηρήσουν“.
Φωτογραφίες από τη συλλογή των εξορίστων γυναικών Ευανθίας Τσιρώνη και Κούλας Βουλγαράκη (Συλλογή ΟΠΙΒΟ)
Ακούστε εδώ όλη τη συνέντευξη