Αύριο ανοίγει τις πύλες της στο Μουσείο Πόλης του Βόλου η έκθεση «Στα Σύρματα: Μαγνησιώτες στα κάτεργα του Τρίτου Ράιχ», με στόχο να ενημερώσει, να συγκινήσει και να καθηλώσει τους επισκέπτες, αναδεικνύοντας μέσα από πλούσιο εκθεσιακό υλικό -οπτικοακουστικές μαρτυρίες, χάρτες, κειμήλια, αρχειακά τεκμήρια και φωτογραφίες- την άγνωστη ιστορία των Μαγνησιωτών που βρέθηκαν στα ναζιστικά στρατόπεδα καταναγκαστικής εργασίας.
Η επιστημονική υπεύθυνη της έκθεσης, ομότιμη Καθηγήτρια του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, Ρίκη Βαν Μπούσχοτεν, η Αντιδήμαρχος Πολιτισμού και Μουσείων ,Έλενα Αντωνοπούλου και ο πρόεδρος του Πολιτιστικού Σωματείου «Πολίτες για το Μουσείο της Πόλης του Βόλου», Γεράσιμος Τσιμπλούλης, παραχώρησαν σήμερα συνέντευξη Τύπου στο Μουσείο της Πόλης. Παρουσίασαν τη δομή και τη φιλοσοφία της έκθεσης, τους στόχους της, καθώς και το εκπαιδευτικό πρόγραμμα που θα τη συνοδεύσει, με τη συνεργασία εκπαιδευτικών της Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης.
Η Αντιδήμαρχος Πολιτισμού, Έλενα Αντωνοπούλου, σημείωσε: «Είναι η πρώτη φορά που παρουσιάζεται στην πόλη μας μια τέτοια έκθεση. Συγχαίρω θερμά την Ομάδα Προφορικής Ιστορίας του Βόλου και τον κ. Γεράσιμο Τσιμπλούλη από το Σωματείο “Πολίτες για το Μουσείο της Πόλης” για τη συνεργασία και το σημαντικό αυτό γεγονός που θυμίζει στους παλαιότερους και μαθαίνει στους νεότερους».
Η Ρίκη Βαν Μπούσχοτεν, επιστημονικά υπεύθυνη της έκθεσης και ψυχή της Ο.Π.Ι.ΒΟ. πήρε στη συνέχεια τον λόγο, εξηγώντας: «Η ομάδα μας, που αποτελείται από 20-25 ενεργά μέλη, όλοι εθελοντές, έχει ως στόχο να καταγράψει τη ζωντανή μνήμη του τόπου και να την επιστρέψει στους κατοίκους μέσα από δημόσιες εκδηλώσεις. Από το 2018 έως σήμερα έχει οργανώσει πολλές εκδηλώσεις και έχει πάρει μέρος σε συνέδρια, ημερίδες και άλλες δράσεις στον Βόλο και αλλού. Ειδικότερα στον Βόλο οργάνωσε εκδήλωση για την Κίτρινη Αποθήκη και τους χώρους εγκλεισμού της δεκαετίας του 40, για τους Μικρασιάτες πρόσφυγες και τη σχέση τους με τη θάλασσα, για τις εξόριστες γυναίκες στο Τρίκερι και για τους εκτοπισμένους στα ναζιστικά στρατόπεδα.
Το θέμα της έκθεσης αφορά στην καταναγκαστική εργασία, η οποία ήταν κεντρικό στοιχείο του ναζιστικού καθεστώτος και παρέμεινε σχεδόν άγνωστη στην ιστορική έρευνα.
Η καταναγκαστική εργασία αναγνωρίστηκε στη δίκη της Νυρεμβέργης ως έγκλημα κατά της ανθρωπότητας. Ο Φριτς Ζάουκελ, ανώτατο στέλεχος των Ες Ες, υπεύθυνος για την αναγκαστική στρατολόγηση ξένων εργατών, καταδικάστηκε σε θάνατο και εκτελέστηκε το 1946. Ωστόσο, το μεταπολεμικό γερμανικό κράτος δεν αναγνώρισε την καταναγκαστική εργασία ως έγκλημα πολέμου. Μόλις το 2000, ύστερα από ομαδικές αγωγές συλλόγων ομήρων κατά γερμανικών επιχειρήσεων, η Γερμανία αναγκάστηκε να προβεί σε αυτή την αναγνώριση και να καταβάλλει κάποια αποζημίωση τους εναπομείνοντες επιζώντες. Το αίτημα όμως της πλήρους αποζημίωσης των δεδουλεμένων δεν ικανοποιήθηκε ποτέ.
Οι αιχμάλωτοι ξένοι εργάτες αναγκάστηκαν να δουλεύουν ατέλειωτες ώρες με ένα ξεροκόμματο ψωμί και λίγες κουταλιές νεροζούμι, σε εργοστάσια, σε χωράφια και σε δημόσια έργα. Τους εκμεταλλεύονταν οι Ες Ες, μεγάλες εταιρείες, όπως η AEG, η Ζήμενς και η Μερσεντές, και Γερμανοί πολίτες. Οι άνθρωποι με τις ριγέ στολές ήταν ορατοί παντού σε γερμανικές πόλεις και χωριά. Ωστόσο, σήμερα ελάχιστοι Γερμανοί αναγνωρίζουν ότι οι παππούδες και γιαγιάδες τους είχαν στη δούλεψή τους εκτοπισμένους ξένους εργάτες. Γι αυτό είναι πολύ σημαντικό να διατηρηθεί η μνήμη αυτή. κεντρικό στοιχείο του ναζιστικού καθεστώτος και παρέμεινε σχεδόν άγνωστη στην ιστορική έρευνα.
Η κ. Βαν Μπούσχοτεν συνέχισε: «Οι πρώτες μαρτυρίες που συγκεντρώσαμε προέρχονταν από έξι αφηγητές –τέσσερις άντρες και δύο γυναίκες– εργάτριες στα εργοστάσια ότου Ματσάγγου και του Παπαγεωργίου. Από αυτούς δύο είναι εν ζωή. Στην έκθεση θα βρείτε καρτέλες με τις ιστορίες 235 ομήρων, για τους οποίους έχουμε συγκεντρώσει στοιχεία. Αυτοί, που φθάνοντας στα στρατόπεδα μετατράπηκαν σε αριθμούς, ξαναγίνονται άνθρωποι μέσα από τις αφηγήσεις τους. Μέσα από την έκθεση ελπίζουμε να εντοπίσουμε απογόνους εκτοπισμένων και να συμπληρώσουμε τις γνώσεις μας”.
Video με μαρτυρίες που έπαιξε στην εκπομπή “Περίμετρος” της ΕΡΤ3 και παραχώρησε η ΟΠΙΒΟ
Ο Γεράσιμος Τσιμπλούλης, Πρόεδρος του Σωματείου «Πολίτες για το Μουσείο της Πόλης του Βόλου», υπογράμμισε: «Από την πρώτη στιγμή αγκαλιάσαμε την πρόταση της Ομάδας Προφορικής Ιστορίας και, ως σωματείο εγγεγραμμένο στο Μητρώο Πολιτιστικών Φορέων του Υπουργείου Πολιτισμού, καταθέσαμε τη σχετική πρόταση στο Υπουργείο Πολιτισμού, ώστε να υπάρξει χρηματοδότηση. Στόχος μας είναι οι Βολιώτες και οι κάτοικοι της ευρύτερης περιοχής να επισκεφθούν την έκθεση και τα σχολεία να συμμετάσχουν στα εκπαιδευτικά προγράμματα που εκπονήσαμε για κάθε βαθμίδα εκπαίδευσης. Προετοιμάστηκε σχετικό εκπαιδευτικό υλικό. Εμείς από τους «Πολίτες» δουλέψαμε για την Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση, ενώ για την Δευτεροβάθμια εργάστηκε ομάδα καθηγητών από την Ο.ΠΙ.ΒΟ. Το εκπαιδευτικό υλικό που προετοιμάστηκε, αξιοποιεί και τις προφορικές μαρτυρίες της έκθεσης και έτσι η προφορική Ιστορία μπαίνει στη σχολική διαδικασία.
Ο κ. Τσιμπλούλης τόνισε: «Θέλουμε τα παιδιά να γνωρίσουν μια άγνωστη πτυχή της τοπικής και ευρωπαϊκής ιστορίας, να καταλάβουν πώς διαφέρει η ζωή στα στρατόπεδα καταναγκαστικής εργασίας από τα στρατόπεδα εξόντωσης και να βιώσουν συναισθηματικά τις εμπειρίες των ομήρων. Στην έκθεση θα δουν επίσης ηχητικά ντοκουμέντα που δημιουργούν το κατάλληλο κλίμα, ώστε να κατανοήσουν τι σημαίνει να χάνεις την ελευθερία ή ακόμα και το όνομά σου. Επίσης να καταλάβουν ότι οι αφηγήσεις των παππούδων και των γιαγιάδων τους παίζουν πολύ σημαντικό ρόλο στην ιστορία, η οποία δεν γράφεται μόνο από την εξουσία και τους στρατηγούς. Σύμφωνα με το εκπαιδευτικό μας πρόγραμμα, οι μαθητές θα προετοιμάζονται στην τάξη, θα συμμετέχουν σε δραστηριότητες στο Μουσείο και θα λαμβάνουν ανατροφοδότηση: «Θέλουμε να αναπτύξουν κριτική σκέψη μέσα από ηθικά διλήμματα που παρουσιάζονται στις μαρτυρίες», τόνισε ο κ. Τσιμπλούλης.
Η έκθεση χωρίζεται σε τρία μέρη: το εισαγωγικό που συνδέει την εκτόπιση των Μαγνησιωτών με την ιστορία των ναζιστικών στρατοπέδων, η κεντρική αίθουσα που παρουσιάζει τη ζωή των ομήρων από τη σύλληψη μέχρι την επιστροφή στην πατρίδα και το αναστοχαστικό τρίτο μέρος για τη μνήμη και τη λήθη. Στον επίλογο, υπάρχουν τρεις μαρτυρίες αναστοχασμού που απευθύνονται στους νέους και σκοπεύουν να τους προβληματίσουν ως προς το τι σημαίνουν όλα αυτά σήμερα που ο φασισμός ακμάζει και πάλι.
Ειδικό ηχοτοπίο, δημιουργία του συνθέτη Κωστή Δρυγιαννάκη, προετοιμάζει συναισθηματικά τον επισκέπτη, ενώ μέσα από τις αφηγήσεις των θυμάτων τα παιδιά και οι επισκέπτες καλούνται να προβληματιστούν και πάνω σε ηθικά διλήμματα.
Η κ. Μπούσχοτεν τόνισε, επίσης: «Η έκθεση είναι υπό την αιγίδα και με τη στήριξη του Υπουργείου Πολιτισμού – Διεύθυνση Νεότερης Πολιτιστικής Κληρονομιάς. Δεν θα μπορούσε όμως να γίνει πραγματικότητα χωρίς την ανεκτίμητη βοήθεια της Μάρλεν Μούλιου, επίκουρης καθηγήτριας Μουσειολογίας στο ΕΚΠΑ, των μεταπτυχιακών της φοιτητών και των εξαιρετικών συνεργατριών της, της Δέσποινας Τσάφου για τη μουσειογραφική μελέτη και της Ακριβής Αναγνωστάκη για τον γραφιστικό σχεδιασμό».
Η έκθεση φιλοδοξεί να κρατήσει τη μνήμη ζωντανή, να αναδείξει τη σημασία της προφορικής ιστορίας και να ευαισθητοποιήσει τις νέες γενιές απέναντι στη βία και τον φασισμό, που παραμένουν επίκαιρα ζητήματα σήμερα.
Παρακολουθείστε εδώ ολόκληρη τη συνέντευξη